Çocukta Yaratıcılığı Geliştirmenin Yolları

Değerli Ebeveynler;

Yaratıcılık; yeni bir ürün ya da süreç ortaya çıkarmaktır. Çocukların gerçek hayattaki sınırları ve başarabileceklerini öğrenmesinin yolu hayal gücünden geçer. Hayal gücünü zenginleştirmek amacıyla yapılan etkinlikler, aynı zamanda onları duygusal ve zihinsel olarak da geliştirecektir. Yaratıcılık, anne ve bebeğin ilk dönem ilişkisinden ortaya çıkmaktadır. Bu özelliğin gelişmesinde anne-çocuk ilişkisi önemlidir. Ayrıca bebeklerin duyuları sayesinde çevrelerine karşı farkındalıkları da gelişir: ilk dönemlerde nesneleri ağızlarına götürerek onları tanımaya çalışırlar. Motor becerileri geliştikçe dokunma yoluyla nesneleri tanırlar.

Öncelikle çocuğun kendi oyununu yönetmesine izin vermek çocuğun yaratıcılığı için önemli bir adımdır. Planladığınız etkinliklerde çocuğun kaynaklara erişiminin kolay olması sağlanmalıdır. Etkinliğin planlamasındaki detaylara çocukla karar vermelidir. Yetişkin, çocuğu bazı detaylar hakkında uyarmalı fakat aşırı kontrolden kaçınmalıdır. Malzemelerin sıralamasına çocuk deneyerek ve gözlemleyerek karar vermelidir. Çocuk oyunu kendisi yöneteceği için aktif bir öğrenme ve eğlenme faaliyeti gösterecektir. Sevdiği etkinliğe katılan çocukların daha yaratıcı olduğu saptanmıştır. Fakat çocuğun yaratıcılığı gösterdiği resim gibi etkinlikleri sergilerken yetişkinler dikkatli davranmalıdır. Çevresinden gelebilecek olumsuz bir tepki, alay veya diğer yetişkinlerin olumlu eleştirisi çocukta özgüven kaybına neden olabilmektedir. Buradaki bir diğer yaratıcılığı geliştiren nokta ise çocuğun mahremiyetine saygı göstermektedir. Çocuğun ortaya koyduğu ürünü başkalarıyla paylaşması çocukta gerginliğe sebebiyet verebilir. Çocuğun yeni bir şeyi yapmayı denerken yanıldığı zaman üzerinde değişiklikler yapma hakkının olduğu, bunları yapabileceği kişisel alanlara ihtiyacı vardır. Yaratıcılık çaba, deneyim ve uzun uğraşlardan meydana gelen kişisel bir özelliktir.

Oyun alanlarının uygunluğuna dikkat etmek yaratıcılık için bir diğer önemli adımdır. Küçük yaş çocukları genellikle yerde oynamayı tercih etmektedir ve bu çocukların motor gelişimleri için oldukça faydalıdır. Fakat yapıştırma gibi aktivitelerin masa gibi bir zeminde gerçekleştirilmesi gerektiğinden etkinliğe uygun bir alana geçmek için çocukla yetişkin anlaşmalıdır. Dışarıda oynamaktan hoşlanan çocuklar engellenmemeli ve güvenliği sağlandığı ölçüde desteklenmelidir. Burada önemli olan iki nokta vardır. İlki güvenli ortamın yanı sıra çocukların kendilerini güvende hissetmesidir. Çocuğa saygılı davranmak, onu ciddiye alarak cevaplar vermek ve onunla problemleri baş başa çözmek de güveni artırmak için önemli bir yoldur. Bir diğer önemli nokta ise etkinliklere gereksiz kurallar koymaktan kaçınmak gerektiğidir. Gereksiz kurallar çocuğu kısıtlar ve yaratıcılığın önünde büyük bir engel haline gelir. Örneğin etkinliği gerçekleştirmek üzere verilen kuralları yapmayan çocuk bunu başarısızlık olarak algılayabilir. Aynı zamanda etkinliklerde çocuğa yeteri kadar yardım edilmelidir. Gereken müdahale yaratıcılığı engellemeyecek düzeyde bir yönlendirmeye sahip olup öğrenmeyi ve yaratıcılığı dengeli organize etmelidir.

Yetişkinler yaratıcılığı zorlamamalı ve çocuğa bunun ortaya çıkması için zaman vermelidir. Çocuğu kendi halinde oynayacağı oyunlarla baş başa bırakmalı ve sıkı programlar uygulamamalıdır. Onunla oynanabilecek her fırsatta oyunun mantıklı olma derecesine bakmadan oynamalı, çocuğun oyununa katılmalıdır. Mesela bir hikaye uydurmak veya o gün kokladığı, tattığı şeyleri düşünmeyi teklif etmek birlikte kısa zamanlarda gerçekleştirilebilecek aktivitelere örnek olarak verilebilir.

Bahsedilen tüm noktaların yanı sıra çocuğun yaratıcılık gelişimine en önemli nokta sonuçları değil süreci övmektir. Yapılan araştırmalarda süreci öven ebeveynlerin çocuklarının daha yaratıcı olduğu gözlenmiştir. Böylece daha dürüst övgü alan çocuk engellerin üstesinden daha kolay gelerek yaratıcılık sürecini daha sağlıklı tamamlayacaktır. Çocukların gayretlerine bakılarak övgü ise düzeyli bir şekilde verilmelidir. Yapılan araştırmalar çocukların kendilerine yönelik gerçekleştirilen övgülerin samimiyetini ölçmede kuşkucu olduklarını göstermektedir. Düzeysiz övgü ileride gerçekleşebilecek samimi övgüyü de değersizleştirebilir.

Çocuk ve Yaratıcılık: Çocuğun Yaratıcı Düşünme Becerisini Geliştirici Sorular Sormak

Çocuğunuza sorduğunuz soruları biraz değiştirerek onun gelişimine katkıda bulunabilirsiniz. Bu sorular sayesinde çocuğunuzun yaratıcılığını, düşünme becerisini, hayal gücünü ve becerisini geliştirmiş olursunuz. Çocuğa sorulan iyi sorular çocuğun farklı bir açıdan düşünmesini sağlar ve çözümler üretmesine yardımcı olur. Yaratıcı düşünme becerisi, problem çözme becerisinin bir alt içeriğidir.

  • “gökkuşağını görüyor musun?” yerine “gökkuşağı acaba gökyüzüne nasıl çıkıyor?”
  • “filin bu kısmına ne deniyor?” (filin hortumu işaret edilerek) yerine “senin aynı filinki gibi bir hortumun olsa ne yapardın?”
  • “yağmur yağıyor gördün mü?” yerine “acaba bulutlardan nasıl su damlaları yağıyor?”
  • “bu ne renk?” yerine “bu renk sana neler hatırlatıyor?”
  • “bu dinozorun türü nedir?” yerine “dinozorların arkadaşları var mıdır?”
  • “gökyüzünde uçan kuşu gördün mü?” yerine “uçabilseydin neler olurdu?”
  • “balıklar nerede yaşar?” yerine “suyun altında yaşamanın en heyecanlı yönü ne olurdu sence?”
  • “yarın ne yapacağız?” yerine “sence yarın bizim olduğumuz yere nasıl geliyor?”
  • “bu ses nedir?” yerine “bu sesi çizmeye çalışsaydık neye benzerdi sence?”
  • “kertenkeleyi gördün mü?” yerine “sence kertenkeleler neden güneşte yatıyor?”
  • “bu yaprak ne renk?” yerine “yapraklar renk değiştirdiğinde, yeni renk yaprağın içine nasıl giriyor?”
  • “hangi top suyun üstünde durur?” yerine “top nasıl suyun üzerinde duruyor?”
  • “kırmızı yünü bulabilir misin?” yerine “bu yün ile farklı neler yapabiliriz, nerede kullanabiliriz?”

Sınır Koymaya Dikkat !

Oyunları ve yaptığı etkinler sırasında ebeveynleri tarafından sık sık engellenen çocukların iç dünyasının zenginleşmesi beklenemez. Öte yandan hayal güçleri desteklenen çocukların yaratıcılığı da gelişecektir. Çocuklardaki yaratıcılık özellikle duygu ve düşüncelerini ifade edilebilmesi de duygusal olarak güven veren bir ortam da ortaya çıkar. Bu nedenle anne-babalara düşen bazı sorumluluklar bulunmaktadır:

  1. Bazı çocuklar yeni aldıkları oyuncaklarını kendileri keşfetmek isteyebilirler; çözemeyeceğini düşündüğünüz durumlarda da ya da çocuğunuz yardım istediğinde ona bilgi verin.
  2. Yapboz, blok gibi bazı oyunlarla çocuklar hayal güçlerine göre yeni nesneler yaratabilirler.
  3. Resim yapmak da bu yaş çocuklarının hayal güçlerinin zenginleşmesine yardımcı olmaktadır. Çocuklar resim yaparken ebeveyn olarak ona sınırlamalar koymamanız, sürekli nasıl yapması gerektiğini söylememeniz, yaratıcılıklarının gelişmesi için oldukça önemlidir. Farklı renkler ve boyama şekilleri kullanmak da çocuğun yaratıcılığını destekler. Örneğin, çocuğunuz resim yaparken yanlızca kağıdın bir kısmını kullanmak istiyorsa nasıl yapması gerektiği konusunda müdahale etmeyiniz. Yanlızca bu kadarını yapıyor olmasının onun için özel bir anlamı olabilir. Çocuğun kararına ve kendini ifade ediş biçimine saygı duymalısınız.
  4. Çocuk tiyatroları da çocukların hayal gücünü destekleyen bir etkinliktir. Çocuklar yaşlarına uygun bir tiyatro oyununu seyrederlerken, kendilerinin benzer bir durumda ne söyleyeceklerini, nasıl davranacaklarını hayal etmeleri yaratıcılıklarını geliştirmektedir.
  5. Özellikle 4-5 yaş çocuklarında hamurla oynamak ve böylece hayalindeki nesneleri oluşturmak çocuğun eğlenirken yaratıcı beceriler kazanmasında da etkili olacaktır.
  6. 6 yaşından önce müzikle tanışmış olan, yaşına uygun müzik eğitimi alan çocukların yaratıcılıkları da olumlu yönde etkilenmektedir. Farklı müzik tonlarını duymuş çocukların bu seslere daha çabuk uyum sağladığı ve bunları hafızasında daha rahat tuttuğu görülmektedir.
  7. 4-5 yaş çocuğuna, yaşına uygun olan bazı nesneleri vererek onları oyuncak yerine kullanması da beklenebilir. Aynı zamanda bir oyuncağın başka özelliklerini de keşfetmesi veya oyuncağı başka bir oyuncak yerine kullanıyor olması da hayal gücü açısından önemlidir.
  8. Bu dönemde çocuklara hazır oyuncalar yerine yaratıcılıklarını harekete geçirebilecek, bloklar, legolar, yapboz gibi oyunlar sunulmalıdır. Çamur, boya, tebeşir ve oyun hamurları, değişik boyut ve renkteki küpler, su, kum ve boyalar yaratıcı oyun etkinliği malzemelerdir.
  9. Çocuklarınızı farklı insanlarla, bitkilerle, hayvanlarla, karşı karşıya getirerek çevresindeki farklı türden varlıklara nasıl tepki verebileceğinin farkına varmasını sağlayın.

Uzm. Psikolog/ Psikoterapist Nur Öztürk İlman

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.